Als alle vrouwen eens zouden zeggen

“Als alle vrouwen eens zouden zeggen: ‘En nu is het afgelopen!’ Dan wordt het stil.”

Frank van Hemert

Vrouwen geven geboorte aan zonen die naar de oorlog gestuurd worden, vervolgens wachten zij op hun echtgenoten die moeten terugkeren. Dit dramatische en immer terugkerend gegeven, fascineerde de kunstenaar Frank van Hemert (Kerkrade, 1956) zodanigbij het zien van een foto uit de Tweede Wereldoorlog – waarop een aantal wachtende vrouwen vereeuwigd zijn – dat hij een prachtige reeks wijdde aan dit onderwerp. Het werden schilderijen en werken op papier waarin de zonnebloem een centrale rol speelt.

Zonnebloem
Het was behalve het monumentale uiterlijk, tevens de symboliek van de zonnebloem – hoop en verwachting – die de kunstenaar buitengewoon inspireerde voor het maken van de serie Und die Frauen warten … De zonnebloem – het vrouwelijke principe – wordt in het werk overgeleverd aan de actieve, mannelijke, indringende kracht; die uiteengezet wordt in een dynamische en turbulente achtergrond. Deze op elkaar inwerkende krachten brachten Van Hemert ertoe om tot de verschijningsvorm van deze serie als zodanig te komen. Zo vormt de zonnebloem een immer stabiele factor tegen een veranderlijke en turbulente achtergrond.

Confrontatie en emotie
Naast de symbolische betekenis streeft van Hemert ernaar de fysieke arbeid van het schilderen voelbaar te maken. Wie het werk van Van Hemert volgt, weet dat de kunstenaar voortdurend op zoek is naar confrontatie en emotie in zijn werk. Van Hemert werkt in series met onder andere als titel: Secret Survivors, Laatste slaapkamer en Mind of Tibet. In de series gaat het niet om een ‘trechterent sentiment’ of een ‘wurgend beeld’. Het handelt om inhoudelijke en formele gelaagdheid. De kijkrichting, vorm, kleur, structuur en materiaalbehandeling geven het werk een bepaald gevoel, waardoor het drama in het beeld wordt verlevendigd. Voormalig directeur van het Haags Gemeentemuseum Hans Locher schreef naar aanleiding van Van Hemerts solotentoonstelling in het Haags Gemeentemuseum over zijn werkwijze in de begeleidende tentoonstellingscatalogus 124 werken uit 1996: ‘Bij het bekijken (van het werk Secret Survivors van Van Hemert, sdb) valt onmiddellijk op dat kleur figuratie en emotie een monumentale aanwezigheid hebben. (…) Het is belangrijk voor de expressie dat de fysieke arbeid van het schilderen overal voelbaar blijft. Figuratie en emotie maken zich nergens los van de olieverf, die met kwast, penseel, lap en handschoen is neergeschreven of uitgesmeerd. Soms spontaan, snel en heftig, dan weer traag en bedachtzaam, in verschillende tempi die ook de verschillende tempi van mijn kijken bepalen.’

Wachten
Het mag duidelijk zijn dat het werk van Van Hemert zowel inhoudelijk als formeel uitnodigt tot interpretatie en overgave. Het is een wereld die zintuiglijk raakt en daarnaast ook aanleiding geeft tot het maken van overwegingen. Nadenkend over de allereerste bron, namelijk die van wachtende vrouwen uit de Tweede Wereldoorlog, mag de kijker de universaliteit van het thema niet uit het oog verliezen. Want als we naar de actuele situatie kijken, kunnen we ons afvragen wat het verschil is tussen een wachtende vrouw uit de Tweede Wereldoorlog, een vrouw uit Irak, Groot Brittannië of de Verenigde Staten.
Als alle vrouwen nu eens unaniem zouden stellen: ‘En nu is het gedonder afgelopen’. Dan wordt het stil.